Abecedaria Press · Ku Tsala hi ku Hlanganisa
Dyondzo 2
Ndzi sungula buku leyi hi ku ehleketa leswaku a wu si dyondza matsalelo ya voko nikatsongo. Hambiloko u ma dyondzile, vutshila lebyi u nga na byona a byi nge fani na lebyi u byi lavaka ku tsala hi ku hlanganisa. Ku tsala hi ku hlanganisa swi vula matsalelo lama tsutsumaka, laha maletere ma hlanganisiwaka hi tilayini leti vuriwaka swihlanganisi, kumbe tilayini to hlanganisa. Leswi swi vula leswaku u nga tsala hi ku hatlisa swinene handle ko tlakusa peni ya wena ephepheni, naswona sweswo swi ni mimpfuno leyi nga erivaleni.
Swi tlhela swi pfuna ku tsundzuka na ku dyondza marito, hikuva byongo bya hina byi dyondza rito leri hlanganisiweke tani hi xilo xin'we. Kambe loko hi tsala rito hi maletere lama hambanaka, byongo bya hina byi fanele ku hlanganisa maletere wolawo hinkwawo, kutani byi vumba rito, naswona entiyisweni leswi swi nonoxa ku dyondza ka hina marito. Hikwalaho i swinene ku tsala hi ku hlanganisa loko u lava ku va munhu loyi a dyondzaka ku ehleketa kahle swinene, hi ku hatlisa swinene.
Dyondzo yo sungula entiyisweni hi yona yo tika ku tlula hinkwato. Hinkwaswo leswi hi nga ta swi endla i ku koka layini leyi tsendzelekeke, ku fana na mfungho lowu tsendzelekelaka emahlweni eka khibodi ya wena, kumbe mfungho lowu tsendzelekelaka emahlweni lowu u wu vonaka eku sunguleni ka adirese ya webusayiti. Hi fanele ku ti koka hinkwato eka engele yin'we naswona hi mpfhuka lowu ringanaka.
Entiyisweni swa tika swinene ku swi endla, naswona vadyondzi vo tala swa va karhata swinene. Kambe loko u swi kota, u ta va u hetile 90% wa ku tsala hi ku hlanganisa. Loko u nga swi koti, matsalelo ya wena ma ta languteka ku biha swinene. Hikwalaho swa fanela ku heta nkarhi wo leha, ni maphepha yo tala, u koka ntsena tilayini to tala, to tala swinene. Naswona hi ta ku nyika maphepha ya ku titoloveta leswaku u swi endla, ni swiletelo swa ndlela yo kambela leswaku tiengele ta wena ti kahle.
A hi sunguleni.
Eku sunguleni, hi ta endla leswaku tilayini ta hina leti tsendzelekeke ti va ni ku leha ka tilayini timbirhi, hileswaku ti ta teka ndhawu ya tilayini timbirhi. Naswona leswi u nga ta swi endla hi leswi. U ta koka layini leyi tsendzelekeke hi ndlela leyi fanaka na layini leyi nga ephepheni. Naswona hi ta ringeta leswaku mpfhuka exikarhi ka tona wu ringana. Hikwalaho mpfhuka wihi na wihi lowu u sungulaka ha wona, hi wona mpfhuka lowu u yaka emahlweni ha wona. Layini yin'wana na yin'wana yi fanele ku va ni mpfhuka lowu fanaka ku suka eka layini leyi hundzeke.
A ndzi nge ku byeli leswaku ti fanele ku tshinelelana ku fikela kwihi. Ti nga tshinelelani ngopfu, kambe hakunene ti nga hambani ku tlula ku anama ka rintiho ra wena lerintsongo.
Kutani u yi koka ku suka ehenhla u ya ehansi. Naswona u yi koka u ringeta leswaku yi lulama naswona yi va eka engele leyi fanaka.
Endzhaku ka loko u kokile tilayini ta kwalomu ka mune kumbe ntlhanu, teka rula u yi veka ephepheni, kutani u yi fambisa u tsemakanya phepha. Yi veke ehenhla ka layini yo sungula leswaku yi fambisana na yona, kutani u yi fambisa u vona loko tin'wana hinkwato ti ri eka engele leyi fanaka.
Leswi u nga ta swi kuma hi leswaku van'wana vanhu entiyisweni va hetelela va koka tiengele ti languta endzhaku. Ti sungula ku tsendzelekela endzhaku, kumbe ti sungula ku tsendzelekela emahlweni ngopfu, kumbe tilayini ti sungula ku korhama. Leswi swi ta humelela. Swi ta teka nkarhi ku kondza u kota ku koka ntila wa tilayini to saseka, to lulama, leti nga ni mpfhuka lowu ringanaka.
Leswi i swa nkoka swinene, hikuva tilayini leti leti tsendzelekelaka emahlweni, leti nga ni mpfhuka lowu ringanaka, hi tona leti nyikaka ku tsala hi ku hlanganisa ku saseka ka kona na marhambu ya kona. Loko u nga ti koti kahle sweswi, matsalelo ya wena a ma nge pfuki ma languteka kahle.
Eka phepha leri landzelaka, hi ta hunguta ku leha ka tilayini leti leti tsendzelekeke, ti va ni ku leha ka layini yin'we ntsena. Kutani hi ta ya emahlweni.
Ndzi ta vula swilo swi nyana laha. Xo sungula, layini ya wena yi nga yima hi ku lulama ku tlula ya mina, kumbe yi nga wela emahlweni ku tlula ya mina. Kambe leswi yi nga swi kotiki, leswi yi nga fanelangiki ku swi endla, naswona leswi yi nga pfumeleriwiki ku swi endla nikan'we, i ku wela endzhaku. Sweswo a swi pfumeleriwi. Kambe yi nga wela emahlweni ku tlula. Loko yi swi endla, loko u hlawula ku endla leswaku tilayini ta wena ti tsendzeleka ngopfu, kutani hinkwato ti fanele ku tsendzeleka ngopfu, naswona hinkwato ti fanele ku fana. Hikwalaho ku tsendzeleka loku u sungulaka ha kona, hi kona ku tsendzeleka loku u yaka emahlweni ha kona.
U fanele ku kambela hi rula, naswona u fanele ku tiya swinene eka wena n'wini. Tilayini ta wena ti ta sungula ku cinca ku tsendzeleka ka tona, hikuva eku sunguleni a wu nge swi koti ku ti hlayisa ti ri ni ku tsendzeleka loku fanaka ku ya fika emakumu ka layini; a hi vadyondzi vo tala lava swi kotaka. Hikwalaho u nga heli matimba, u nga vi ni gome, yana emahlweni u swi endla, hikuva byongo bya wena byi ta hetelela byi dyondzile ndlela yo swi endla. U fanele ntsena ku ya emahlweni u swi endla hi voko ra wena na peni ya wena ephepheni.
Hikwalaho hi ya emahlweni, naswona hi ta endla maphepha mambirhi hi ku tsongahata. Ndza swi tiva leswaku u ta ehleketa leswaku ndzi biha, ndzi tiyile swinene naswona ndzi mudyondzisi wo tika swinene, naswona u ta ndzi venga. Kambe eku heteleleni, loko matsalelo ya wena ma sasekile, u ta tinyungubyisa swinene.
Hikwalaho leswi u nga ta swi endla hi leswi: u ta tsala maphepha mambirhi ya tilayini leti tsendzelekeke, naswona u ta ti kambela hi rula ya wena leswaku u tiyisisa leswaku hinkwato ti tsendzeleka hi ndlela yin'we. Naswona u ta ti kambela hi rula leswaku u vona loko hinkwato ti ri ni mpfhuka lowu ringanaka exikarhi ka tona. Hikwalaho hinkwato ti tsendzeleka hi ku tsendzeleka loku fanaka, naswona hinkwato ti ri ni mpfhuka lowu fanaka exikarhi ka tona.
Hi wena u nga ta hlawula leswaku ti ta va ekule ku fikela kwihi exikarhi ka tona. U nga ti tshinelelanisi ngopfu, hikuva u ta va u tivangela maxangu ntsena. U nga ti hambanisi ngopfu, hikuva u ta va u nga titoloveti swi ringanela. Tani hi leswi ndzi swi vuleke, mpfhuka lowukulu ku tlula hinkwawo wu fanele ku va ku anama ka rintiho ra wena lerintsongo, kambe kumbexana hafu ya sweswo.
Hikwalaho sweswi hi ta swi endla hi ku leha ka layini yin'we, naswona hi ta endla maphepha mambirhi ya tilayini leti tsendzelekeke.

Ku Tsala hi ku Hlanganisa — Xiphemu xo Sungula: Maletere Lamatsongo · Evan Millner · Published by Abecedaria Press