Dilongesha 2

Mifundu idi mianika ku mulongo

Mu dilongesha edi, neulonge kufunda alfabeti mupepele ya mifundu itapuluke (bu mu mabuku). Bakayienza bua muntu yonso udi ne lutatu bua kuludika tshifundilu. Lutatu elu ludi ku bantu ba bungi, ne mushindu wa kulujikija ndi kuenza bualu bushilangane menemene ne tshidibu balongesha pa tshibidilu.

Padi balongi balonga kufunda, badi babalongesha misangu yonso bua kusombesha mifundu yabu pa mulongo, bua mifundu ibande kubangila ku mulongo. Bualu ebu budi bubapesha lutatu lunene bua kuludika bitupa bia kulu bia mifundu yabu.

Apa tudi tuenza bualu bushilangane menemene. Tudi tuanika mifundu yetu ku mulongo.

Ela meji ne mulongo eu udi mushinga wa kuanikila bilamba, ne mufundu wonso udi mukuatshibue ku mushinga eu ne biamu bia kukuata bilamba ku mushinga. Mutu wa mufundu wonso udi ulenga mulongo, ne mufundu udi muanika ku mulongo, upueka kuinshi, bu tshimizi tshianika ku mushinga wa kuanikila bilamba.

Padi mifundu mianika ku mulongo, mifundu yebe idi imueneka misangu yonso biakane. Disu diebe didi ditangila mulongo, nunku kabiena ne mushinga bikole to bikala bitupa bia kuinshi bia mifundu kabiyi bionso ne bule bumue. Lutatu lumue lunene lua kufunda ne tshianza, lua kuenza bua bionso bikale bilondangane bimpe ku mulongo, ludi lumbuka.

Alfabeti eyi idi mushindu mupepele menemene wa mifundu ya Chancery. Mu Angeletere, bavua bafunda ne tshianza mifundu ya Chancery mu tshikondo tshia mukalenge Henry VIII ne mukalenge mukaji Elizabeth I. Mifundu eyi idi ne nsonga ya bungi: idi mienza bikole ne milongo milulame, ne makoka a kujenguluka ndambu patupu, ne mulongo mululame udi mupepele bikole bua tshianza kuwuludika kupita dikoka dia kujenguluka. Ke bualu kayi tudi tulongesha Chancery kumpala, kumpala kua mifundu itapuluke anyi mifundu mijenguluke (roundhand). Meme ngakenza alfabeti eyi bua mulongi wanyi kampanda uvua kayi mua kuludika makoka a kujenguluka.

Mufundu wonso wa mu dilongesha edi udi mua kuenzeka anu ne milongo milulame. Bikala udi mua kukoka makoka a kujenguluka, udi mua kujengulula nsonga imue. Bikala kuena mua kubienza mpindieu, milongo milulame idi ikumbana: mufundu webe neumueneke kakese muzitu, kauyi mulenga bikole, kadi neushale mumvuika patoke, ne kauena mua kuikala mufundu mukuabo to. Pashishe, padi dieyemena diebe dikola, udi mua kubueja dikoka dia kujenguluka.

Dimanyisha bua balongeshi. Bikala mulongi udi upeta lutatu bua kumvua ne mifundu idi mianika, koka biamu bibidi bia kukuata bilamba ku mushinga pa mutu wa mufundu, bu ne: mufundu udi mukuatshibue ku mulongo ne biamu ebi. Udi mua kukoka nansha tshimizi tshikese tshia bianza bikese tshianika ku mulongo, ne biamu biatshi bia kutshikuata. Nunku mulongi neumvue ne mufundu udi muanika ku mulongo, bu tshimizi.

Tangila dilongesha edi mu video (mu Tshiangele): Mifundu idi mianika ku mulongo

Alfabeti ya mifundu mianika. Mufundu wonso udi ulenga mulongo kulu, ne udi muanika ku mulongo, upueka kuinshi.

Mufundu a

Vuluka: mufundu udi utuadijila ku mulongo, ne udi muanika ku mulongo, upueka kuinshi.

Koka mulale, bu nunku, ne pueka kuinshi, bu nunku.
Pashishe, bua kuenza mufundu a, udi anu ne bua kuenza bualu ebu: bandisha tshifundilu tshiebe, alukila ku nyima, ne koka dikoka dia kujenguluka didi dipueka kuinshi, pashishe dibanda bua kusangana kuinshi ne muaba udi milongo ibidi isangana tente.

Nunku, eu ke mufundu wetu a. Bikala musue bikole, udi mua kuenza kakoka kakese ka lukasa kuinshi kuawu, ne kuwenza mulenga bipite bikala musue, kadi eu ke mufundu a mupepele menemene.

Mifundu idi ipueka kuinshi biakane anyi? Paudi mumane kufunda mulongo wa mifundu a, koka mulongo mululame ne tshiamu tshia kukoka milongo milulame kuinshi kua mifundu eyi, pa bitupa biayi bia kuinshi. Mifundu kayi idi ishala kulu kua mulongo? Mifundu kayi idi ipita mulongo? Funda kabidi mulongo wa mifundu, ne ulongolole bilema biebe.

Mufundu b

Kumpala funda mufundu a. Neukupeshe tshipimu tshia buinshi: neukuleje too ne penyi mulongo mule wa mufundu b udi ne bua kupueka.

Koka mulongo muimane tente. Udi utuadijila kulu kua mulongo, kule kakese, ne udi upueka too ne kuinshi kua mufundu a.
Pashishe koka mulongo mukese upatuka ku luseke lua balume.
Pashishe lamakaja mulongo mukese eu ne dikoka dia kujenguluka ku nsongo ya kuinshi ya mulongo mule muimane tente.

Nunku, eu ke mufundu b.

Pashishe udi mua kuteka tshiamu tshia kukoka milongo milulame kuinshi kua mufundu a, bua kutangila too ne penyi mufundu b udi upueka. Pamuapa kabiakuikala bimpe misangu mikese ya kumpala to. Kabiena ne mushinga to, bualu tudi tuanika mifundu yetu ku mulongo, bu bilamba ku mushinga wa kuanikila bilamba. Pashishe netulongolole bitupa bia kuinshi, bua bionso bikale bimpe ne biakane. Ku ntuadijilu, tudi tuteka meji etu ku mishindu mipepele ya mifundu.

Mufundu c

Kumpala kua kufunda mufundu c, netufunde mufundu a, bualu neutuleje bimpe too ne penyi mufundu c udi upueka kuinshi kua mulongo. Nunku funda mufundu webe a.

Pa luseke lua mufundu a, koka mulongo mukese mulale, kubangila ku luseke lua balume uya ku luseke lua bakaji, pashishe pueka kuinshi. Nunku udi wenza muaba udi milongo ibidi isangana tente, ne nsonga ku luseke lua bakaji, kakuyi dikoka dia kujenguluka.
Pashishe endesha tshifundilu tshiebe kumpala ne dikoka dikese dia kujenguluka kuinshi, bu muudi umona mu tshimfuanyi.

Ne nunku udi upeta mufundu webe c.

Ku ntuadijilu, ndi nkuambila bua kukoka dikoka dikese dia kujenguluka ne dikoka dishilangane dia tshifundilu tshiebe. Paudi uya umanya bimpe, udi mua kubienza bionso musangu umue, kakuyi kubandisha tshifundilu tshiebe.

Mufundu d

Apa tudi ne mufundu d. Mufundu d udi bulelela bu mufundu a, anu ne: mulongo wa ku luseke lua balume udi mule bikole kupita. Kadi tudi tuwenza mu mushindu mushilangane kakese.

Kumpala kua kutuadija, tudi tufunda mufundu a, bua tumanye too ne penyi mulongo udi upueka kuinshi kua mulongo utudi tuanikila mufundu, bu bilamba ku mushinga wa kuanikila bilamba.

Kumpala, tudi tukoka mulongo mule muimane tente, tupueka kuinshi.
Pashishe udi ubandisha tshifundilu tshiebe ne udi ukoka mulongo uya ku luseke lua bakaji. Pashishe udi upuekesha mulongo eu ne dikoka dia kujenguluka, ne udi ulenga nsongo ya kuinshi ya mulongo muimane tente.

Ne nunku udi upeta mufundu d.

Dimuka bimpe bua milongo idi ibanda ne milongo idi ipueka. Milongo idi ibanda idi bu rokete (tshiendelu tshibanda mu diulu) tshidi tshibanda kulu, ne milongo idi ipueka idi bu buatu budi buenda kuinshi kua mayi a mbuu. Mulongo webe udi ubanda udi ne bua kuikala ne bule bukumbane anyi bupite bule bua mufundu udi kuinshi kuawu, ne udi mua kuikala mule bipite bikala musue. Kadi kawena ne bua kuikala mukese to, bualu nunku muntu udi ubala lukasa uvua mua kuwangata bu mufundu a, ne kuena musue bua bantu bangate mufundu webe d bu mufundu a to.

Bimpe ne bibi: mulongo mule wa mufundu d udi ne bua kuikala ne bule bukumbane anyi bupite bule bua mufundu; bikala kabiyi nunku, udi umueneka bu mufundu a

Mufundu e

Mufundu wetu udi ulonda ke mufundu e. Kumpala, tudi tufunda mufundu a. Pashishe, pa luseke lua mufundu a, funda mufundu c. Neumone ne mufundu e udi ufuanangana bikole ne mufundu c, ne bulelela, tudi tuwenza mu mushindu umue.

Tudi tukoka mulongo mulale, kubangila ku luseke lua balume uya ku luseke lua bakaji, pashishe tudi tupueka kuinshi. Nunku tudi tuenza muaba udi milongo ibidi isangana tente.
Pashishe tudi tuenza kakoka kakese ka lukasa, anyi mulongo mujenguluke kakese, kuinshi, mu mushindu umue anu bu patuvua tuenza mufundu c.
Pashishe udi ubandisha tshifundilu tshiebe, ne pankatshi pa mulongo muimane tente, udi ukoka dikoka didi dilamakaja, didi dibanda mu kuinama ne dilenga nsongo ya mulongo mulale wa kulu.

Ne nunku udi ne mufundu e.

Ne makoka abidi a tshifundilu. Bikala musue, udi mua kuenza mufundu eu ne makoka abidi a tshifundilu. Udi utuadija kulu ku luseke lua balume. Udi ukoka tshifundilu tshiebe mulale too ne ku luseke lua bakaji. Udi upueka kuinshi, pashishe udi wenza kakoka kakese ka lukasa kajenguluke kuinshi. Pashishe udi ubandisha tshifundilu tshiebe, ne udi ukoka dikoka didi dilamakaja, dia kuinama.

Mufundu f

Mufundu wetu udi ulonda ke mufundu f. Mpindieu, mufundu eu udi upesha bantu ba bungi badi batuadija lutatu, bualu udi ubanda kulu bikole, bu rokete, ne udi upueka kuinshi bikole, bu buatu budi buenda kuinshi kua mayi. Nunku tshitudi tuenza ntshi etshi.

Kumpala, udi ufunda mufundu a. Neukuleje too ne kulu kua penyi udi ne bua kutuadijila, bualu tudi tutuadija mufundu eu kulu. Udi wenzeka ne milongo ibidi.

Kumpala, udi ukoka mulongo mukese, muinama kakese, pashishe udi upueka mululame too ne ku mulongo, ne udi utungunuka ne kupueka kuinshi kua mulongo bule bumue nabu, pashishe udi ukoka mulongo mukese uya ku luseke lua bakaji. Nunku mufundu udi umueneka bu mulongo mule menemene, ne mulongo mukese uya ku luseke lua balume kulu ne mulongo mukese uya ku luseke lua bakaji kuinshi.
Pashishe udi ukeba mushinga wa kuanikila bilamba, mundi mua kuwubikila, mulongo utudi tuanikila mifundu, ne udi ukoka mulongo mukese mulale apo.

Ne eu ke mufundu f.

Bikala musue, udi mua kujengulula kakese bitupa bia kulu ne bia kuinshi, bua kabiyi ne nsonga bikole to. Nunku mufundu udi bu mufundu s mule menemene. Bidi mua kuenzeka kabidi.

Mufundu g

Mpindieu tudi tufika ku mufundu g. Mufundu g udi wenzeka ne mufundu a musangisha ne tshitupa tshia kuinshi tshia mufundu f.

Ne mushindu utudi tuwenza ke eu. Kumpala, tudi tufunda mufundu a, bualu udi utuleja too ne penyi kuinshi kua mulongo tshitupa tshia buatu (budi buenda kuinshi kua mayi) tshia mufundu g tshidi ne bua kupueka.

Nunku tudi tutuadija bu nunku. Tudi tukoka mulongo mulale, pashishe tudi tupueka mululame kuinshi. Tudi tupuekesha buatu buetu kuinshi kua mayi a mbuu, pashishe kuinshi tudi tujengulula mulongo kakese uya ku luseke lua bakaji.
Pashishe tudi tubandisha tshifundilu tshietu, tuya ku nsongo ya mulongo mulale, ne tudi tuenza mushindu umue utuakenza bua kufunda mufundu a, mmumue ne: tudi tupueka kuinshi, tudi tuenza dikoka dikese dia kujenguluka, tudi tubanda, ne tudi tusangana ne mulongo utuakakoka kumpala.

Bikala utangila mufundu a ne mufundu g, tshitupa tshia kulu tshia mufundu g tshidi ne bua kumueneka bu mufundu webe a.

Mufundu h

Mufundu udi ulonda ke mufundu h, udi wenzeka mu mushindu udi ufuanangana bikole ne mufundu b. Kumpala, tudi tufunda mufundu a, ne udi utuleja too ne penyi kuinshi kua mulongo mufundu wetu udi ne bua kupueka.

Pashishe tudi tukoka mulongo muimane tente. Mulongo eu, bulelela, udi utuadijila kulu bikole, ne bule bukumbane anyi bupite bule bua mufundu a kulu kua mulongo. Ne tudi tuupuekesha too ne kuinshi kua mufundu a, pa muaba umue udi mufundu a.
Pashishe tudi tukoka mulongo mukese mulale kubangila pankatshi, pa mushinga wa kuanikila bilamba, pashishe tudi tuupuekesha ne dikoka dikese dia kujenguluka. Kadi katuena tulenga mulongo muimane tente to, nansha kakese.

Bikala ulenga mulongo muimane tente, anyi bikala usemena pabuipi bikole nawu, mufundu udi umueneka bu mufundu b, ne katuena basue bua mufundu wetu h umueneke bu mufundu b to. Nunku kudi ne bua kushala muaba mutupu kuinshi. Ke bualu bunene budi bushilanganya mufundu h ne mufundu b.

Bimpe ne bibi: mufundu h udi ushiya muaba mutupu kuinshi; bikala dikoka dia kujenguluka dilenga mulongo mule, udi umueneka bu mufundu b

Mufundu i

Mufundu wetu udi ulonda ke mufundu i, udi mupepele kupita mifundu yonso. Udi anu mulongo mukese. Tudi tutuadijila ku mushinga wa kuanikila bilamba, tudi tupueka kuinshi, ne tudi tupueka anu too ne bule bua mufundu a. Nunku kumpala, tudi tufunda mufundu a.

Pashishe, pa luseke lua mufundu a, tudi tukoka mulongo mukese mululame.
Ne tudi tuteka kantu kakese kulu kuawu, anyi kakoka kakese kakese, bikala musue, katangila kumpala.

Ne eu ke mufundu i.

Kadi kufundi tshijengu kulu kuawu to. Bidi bimueneka bu bia buseki. Nunku, anyi kantu kakese, anyi kakoka kakese kakese ka lukasa bu kandi mukoke.

Mufundu j

Mufundu wetu udi ulonda ke mufundu j, udi umueneka mupepele, kadi bulelela udi upesha lutatu kakese bualu udi upueka kuinshi bu buatu budi buenda kuinshi kua mayi. Kumpala, funda mufundu webe a.

Pashishe tuadija kufunda mufundu i, kubangila ku mushinga wa kuanikila bilamba ne kupueka kuinshi. Pueka kupita mufundu a ne tungunuka ne kupueka kuinshi, nansha too ne bule bua mufundu a, kuinshi bipite, ne jengulula kakese ku nsongo ya kuinshi uya ku luseke lua bakaji.
Pashishe teka kantu kakese kulu kuawu, anyi kakoka kakese.

Ne eu ke mufundu j.

Kadi kufundi tshijengu kulu kuawu to, bualu bidi bimueneka bu bia buseki.

Mufundu j bulelela udi mufundu i mule. Ne mu Tshilatina, badi bawubikila nunku menemene: i mule.

Mufundu k

Mufundu k udi ne mulongo mule muimane tente, bu mufundu h utuakenza kumpala. Nunku tudi tutuadija bu tudi tufunda mufundu h.

Tudi tupueka mululame kuinshi.
Pashishe tudi tukoka mulongo mulale, bu mu mufundu h. Makoka abidi a kumpala adi amue, kadi musangu eu, kubangila ku nsongo ya mulongo mulale udi pa mushinga wa kuanikila bilamba, tudi tupuekesha mulongo ne tulenga mulongo muimane tente, tuenza tshintu tshia nsonga isatu.
Pashishe tudi tubandisha tshifundilu tshietu ne, pa muaba kampanda pa mulongo eu, tudi tukoka mulongo mukuabo udi uya kumpala mu kuinama.

Udi mua kuwenza kabidi ne makoka abidi. Udi upueka mululame kuinshi, pashishe udi ukoka mulale, udi upuekesha mulongo webe, udi ulenga mulongo muimane tente, pashishe udi uwupatula kabidi ku luseke lua balume kakuyi kubandisha tshifundilu tshiebe. Kadi kawena umueneka mulenga bu paudi upueka, ukoka mulale, upuekesha mulongo ku munda, wenza kamuaba kakese kadi milongo ibidi isangana, kadi kakuyi kulenga bimpe bimpe nsongo ya kuinshi ya mulongo muimane tente (manya bimpe), pashishe udi ubandisha tshifundilu tshiebe ne ukoka dikoka dikese ku luseke lua balume.

Nunku udi bu mufundu munene R, kadi mufundu munene R udi ne dibendele, ditangila kulu ku diulu.

Mufundu l

Mpindieu tudi ne mufundu l. Kumpala, tudi tufunda mufundu a. Mufundu l udi mufundu uudi mua kuenza mukese bipite kakuyi kumanya, ne pashishe udi umueneka bu mufundu i. Nunku udi ne bua kuvuluka ne mufundu eu udi ubanda kulu bu rokete.

Nunku tudi tutuadijila kulu kua mulongo, ne bule bukumbane anyi bupite bule bua mufundu a kulu kua mulongo, ne tudi tupueka mululame kuinshi too ne patudi tufika ku nsongo ya kuinshi ya mufundu a.

Bionso ke ebi. Eu ke mufundu l.

Kadi bualu bunene ndi kutangila bimpe ne mufundu udi mule bikumbane, bualu tshidi tshienzeka kudi balongi banyi ba bungi ntshia ne: badi bawenza mukese bipite, ne pashishe udi umueneka bu mufundu i.

Bimpe ne bibi: mufundu l udi ubanda bu rokete; bikala mukese bipite, udi umueneka bu mufundu i

Mufundu n

Pashishe, mufundu n. Netufunde mufundu eu kumpala kua mufundu m, kakuyi kulonda bulongame bua alfabeti. Nunku, udi ufunda mufundu a, pashishe pa luseke lua mufundu a, wenza mufundu i. Pashishe, pabuipi ne kulu kua mufundu i, udi ujengulula, upueka kuinshi, ne wenza mufundu i mukuabo. Mufundu n udi nunku bulelela. Nunku, ke mifundu i ibidi idi pabuipi umue ne mukuabo, ilamakane ne dikoka dia kujenguluka.

Nunku udi wenza mufundu i wa kumpala,
pashishe udi ubandisha tshifundilu tshiebe, udi ujengulula kakese, bu ne udi wenza mufundu r, pashishe udi utungunuka patupu ne upueka kuinshi.

Mushindu umue wa kuelela mufundu eu meji ke ewu: udi bu mufundu h. Anu ne: kawena ne tshitupa tshiawu tshile tshidi tshibanda too ne mu diulu to.

Mpindieu, bikala dikoka edi dia kujenguluka dikupesha lutatu, ndi nkuambila bua wenze nunku. Udi wenza mufundu i, pashishe pabuipi ne kulu kua mufundu i, udi wenza anu mulongo wa kuinama udi pabuipi ne kulala, pashishe upueka kuinshi. Nunku mufundu n webe udi ne nsonga kakese kupita, kawena mujenguluke bikole, kadi mishindu yonso ibidi idi mimpe.

Mishindu ibidi ya kufunda mufundu n: mujenguluke, anyi ne nsonga, ne mulongo wa kuinama udi pabuipi ne kulala; yonso ibidi idi mimpe

Mufundu m

Mpindieu tudi ne mufundu m. Tudi tutuadija ne mufundu a wetu bu misangu yonso,

(makoka 1 ne 2) pashishe pa luseke lua mufundu a, tudi tufunda mufundu n utuafunda katataka.
(dikoka 3) Pashishe tudi tubandisha tshifundilu tshietu ne tudi tufunda mufundu n mukuabo ulamakane nawu.

Nunku, mu bulelela, mufundu m udi bu mufundu n wa misangu ibidi. Tudi tufunda mufundu n wetu, tudi tubandisha tshifundilu tshietu, ne tudi tufunda mukuabo ulamakane nawu patupu. Kabiena bikole to, mbipepele menemene.

Mufundu o

Mufundu o ke mufundu mukole kupita mifundu yonso. Badi batuambila ne: Raphael, muena bimfuanyi mumanyike, wakakoka bijengu binunu ne binunu bua kutentekela kukoka tshijengu tshimpe kakuyi tshilema. Tuetu katuakuenza nunku to. Netuenze bualu ebu bupepele.

Nunku, tudi tutuadija ku mushinga wa kuanikila bilamba, ne tudi tukoka tshimanyinu tshia kujenguluka bu ( , tshiudi ufunda mu malongesha a matematike. Tudi tufunda tshimanyinu tshia pambelu,
pashishe tudi tubandisha tshifundilu tshietu, ne tudi tufunda tshimanyinu tshia ku luseke lukuabo.

Ne bimanyinu ebi bibidi, bilengangane, bidi bienza tshimfuanyi tshia mufundu o. Mpindieu, tshimfuanyi etshi tshia mufundu o tshidi tshile kakese ne tshiondoke. Tshidi ne bule bua mufundu a wetu.

Tudi mua kufunda tshimanyinu tshijenguluke kakese kupita, ne nunku netupete mufundu o mujenguluke kakese kupita. Anyi, bikala udi ne muoyo mukole, udi mua kutuadija pa mulongo ne kukoka tshijengu kuya kuinshi, ne kupingana too ne ku muaba uwakatuadijila.

Bikala bualu ebu bukole bikole, pa nanku udi wenza tshimanyinu tshidi ne muaba udi milongo ibidi isangana, kakuyi kujenguluka. Nunku udi upueka kuinshi ne wenza tshimfuanyi tshia diamanta (tshidi ne milongo inayi ya kuinama). Nunku, pa muaba wa kukoka tshijengu, udi wenza mufundu o webe bu tshimfuanyi tshia diamanta. Ne udi mumanye mushindu wa kukoka tshimfuanyi tshia diamanta.

Mishindu ya kufunda mufundu o: bimanyinu bibidi, bijenguluke kupita, tshijengu, anyi tshimfuanyi tshia diamanta

Mufundu p

Mufundu udi ulonda ke mufundu p. Mufundu eu udi ufuanangana bikole ne mufundu b, anu ne: pa muaba wa mulongo kuikala kulu kua mushinga wa kuanikila bilamba, mulongo udi kuinshi.

Nunku tudi tutuadija pa mushinga wa kuanikila bilamba, anyi kulu kuawu kakese kakese, ne tudi tupueka buinshi bua mufundu a, pashishe tudi tupueka buinshi bukuabo. Nunku buinshi buawu budi bu buinshi bua mufundu a misangu ibidi.
Pashishe tudi tubandisha tshifundilu tshietu, tudi tukoka mulongo mulale pa mushinga wa kuanikila bilamba, pashishe tudi tupueka ne dikoka dia kujenguluka bua kulenga mulongo muimane tente ku muaba wine udi kuinshi kua mufundu a.

Nunku, mufundu eu udi bu mufundu b menemene, anu ne: udi ne mulongo udi upueka kuinshi pa muaba wa mulongo udi ubanda kulu.

Vuluka, mulongo udi upueka kuinshi udi ne bua kupueka kule bimpe.

Mufundu q

Mufundu udi ulonda ke mufundu q, udi mushindu wa mufundu a. Udi ufuanangana bikole ne mufundu a. Nunku tudi tufunda mufundu a wetu, pashishe pa luseke lua mufundu a, tudi tuenza nunku.

Tudi tukoka mulongo mulale, pashishe tudi tupueka kuinshi, bu mutudi tuenza bua mufundu a, kadi tudi tutungunuka ne kupueka, kuinshi too ne buinshi bukuabo, pashishe tudi tuenza mulongo mukese utangile kumpala, bu kakoka kakese ka lukasa.
Pashishe tudi tubandisha tshifundilu tshietu, tudi tuya ku ndekelu kua mulongo mulale pa mushinga wa kuanikila bilamba, ne tudi tuenza mulongo udi ukanga mufundu, bu mutudi tuenza bua mufundu a.

Nunku mufundu q udi ufuanangana bikole ne mufundu a. Anu ne: udi ne mulongo mule udi upueka kuinshi, ne kakoka kakese ka lukasa katangile kumpala kuinshi kuawu.

Mufundu r

Mufundu udi ulonda ke mufundu r. Kumpala tudi tufunda mufundu a wetu.

Pashishe tudi tuenza mufundu i, kadi tudi tutuadija kulu kua mulongo kakese, kabiyi kulu bikole to, anu kakese. Ne tudi tuenza mufundu i.
Pashishe tudi tubandisha tshifundilu tshietu, ne bu ne tudi tutuadija kufunda mufundu n, tudi tutuadija dikoka dia kujenguluka dia mufundu n, kadi katuena tuya too ne ku ndekelu to. Tudi tuimana.

Nunku, udi bu tshitupa tshia kulu tshia mufundu n, kakuyi dikoka dia ibidi dia mufundu n didi dipueka kuinshi bu mufundu i wa ibidi. Ne eu ke mufundu r.

Mufundu s

Mufundu udi ulonda ke mufundu s. Udi ne bule bumue ne mufundu a. Bualu bukole kupita mu mufundu eu ke ebu: udi ne bua kuludika tshifundilu tshiebe bimpe bua kuenza makoka abidi a kujenguluka.

Nunku, udi utuadija kulu, pa mulongo, ne udi wenza dikoka didi dikudimuka ne dikudimuka kabidi. Nunku udi upueka kuinshi, uya ku luseke, ne upueka kuinshi kabidi.

Dikoka edi didi mua kujenguluka kakese, bu tshimfuanyi tshia mufundu s tshia bulelela.

Anyi bikala makoka a kujenguluka akupesha lutatu, udi mua kufunda mufundu eu bu dikoka didi dikudimuka ne dikudimuka kabidi. Nunku, eu ke mufundu s.

Mishindu ibidi ya kufunda mufundu s: mujenguluke, anyi bu dikoka didi dikudimuka ne dikudimuka kabidi

Mufundu t

Udi ne bua kutangila mufundu t bimpe menemene, nansha mudiwu mupepele bikole, bualu udi mule kakese, kadi kawena mule bu mufundu l to.

Nunku tudi tutuadija kulu kua mulongo, kabiyi kulu bu mutudi tuenza bua mufundu l to, ne tudi tupueka kuinshi too ne kuinshi kua mufundu a, pashishe tudi tuenza kakoka kakese ka lukasa kumpala, kuinshi kuawu.
Pashishe tudi tupingana, ne pa mushinga wa kuanikila bilamba, tudi tukoka dikoka dia kukosa t.

Nunku, tangila ne: mufundu t udi ne tshitupa tshikese tshidi tshibanda kulu kua dikoka dia kukosa, ne tshitupa etshi tshidi mua kubanda kule bimpe.

Bikala kakuyi tshitupa etshi tshidi tshibanda kulu, ne udi ubala lukasa, mufundu t udi mua kumueneka bu mufundu c, ne kuena musue bualu ebu to. Ke bualu kayi udi ne bua kuikala ne mulongo udi ubanda kulu kua mutu, bua paudi ubala lukasa, kuangati mufundu eu bu mufundu c to.

Bimpe ne bibi: mufundu t udi ne tshitupa tshidi tshibanda kulu kua dikoka dia kukosa; kakuyi tshitupa etshi, udi umueneka bu mufundu c

Mufundu u

Mufundu u udi ulonda mufundu t bimpe menemene.

Nunku udi utuadija pa mulongo, udi upueka kuinshi bu muudi upueka bua mufundu a, pashishe udi wenza kakoka kakese ka lukasa kumpala.
Pashishe udi ubandisha tshifundilu tshiebe, ne udi wenza mulongo mukuabo bu mufundu i, ne mufundu i eu udi ne bua kulenga kakoka kakese ka lukasa ku ndekelu kuako.

Anyi bikala musue, udi mua kuenza bualu ebu mu mushindu mukuabo. Udi mua kutuadija ne mufundu i udi kule kakese ku luseke lua balume, pashishe udi mua kukoka mulongo wa ku luseke lua bakaji, upueka ne ubanda, ne kakoka kakese ka lukasa kadi kalenga mufundu i.

Mishindu ibidi ya kufunda mufundu u: tuadija ku luseke lua bakaji ne kakoka kakese ka lukasa, anyi tuadija ku luseke lua balume ne mufundu i

Nunku udi mua kufunda mufundu eu mu umue wa ku mishindu ibidi. Udi mua kutuadija ku luseke lua bakaji, anyi udi mua kutuadija ku luseke lua balume. Ndiwe udi usungula.

Nunku, bikala utangila mufundu eu bimpe, udi kakese bu mufundu a kakuyi tshitupa tshiawu tshia kulu, ne mu bulelela udi nunku menemene.

Mufundu v

Mufundu udi ulonda ke mufundu v, ne tudi tufunda mufundu eu ne dikoka dimue.

Tudi tutuadija pa mulongo, tudi tupueka mu kuinama, pashishe tudi tubanda kabidi too ne patudi tulenga mulongo. Nunku tudi tuenza muaba wa nsonga udi milongo ibidi isangana: ke mufundu v.

Udi mufundu mupepele menemene.

Mufundu w

Mufundu wetu udi ulonda ke mufundu w, udi mufundu mukuabo mupepele. Tudi tutuadija ne mufundu a,

pashishe pa luseke lua mufundu a, tudi tufunda mufundu v, utuafunda katataka. Ne paudi ufika kulu kua mufundu v, udi upueka kuinshi ne wenza mukuabo pabuipi nawu menemene.

Nunku, ke mufundu v umue ne mufundu v mukuabo panyima pawu, ne kuena ubandisha tshifundilu tshiebe to.

Bikala musue, udi mua kubandisha tshifundilu tshiebe. Udi wenza mufundu v umue, pashishe udi wenza mufundu v mukuabo pa luseke luawu.

Mufundu x

Mufundu udi ulonda ke mufundu x.

Tudi tutuadija pa mulongo ku luseke lua balume, ne tudi tukoka mulongo wa kuinama udi upueka kuinshi kuya ku luseke lua bakaji.
Pashishe tudi tubandisha tshifundilu tshietu, tudi tuya ku luseke lua bakaji, kulu kua muaba udi mulongo mukuabo mujikile, tudi tutuadija ne tudi tukoka mulongo mukuabo wa kuinama udi upueka kuinshi, bua milongo ibidi ikosangane pankatshi. Nunku tudi tuenza tshimanyinu tshia musalaba anyi mufundu x.

Kuinama kua milongo eyi kakuena ne bua kuikala pabuipi bikole ne kuimana tente to, ne kakuena ne bua kuikala pabuipi bikole ne kulala to.

Mufundu y

Mufundu udi ulonda ke mufundu y. Mpindieu, mufundu eu udi bu mushindu wa mufundu v, kadi udi ne mulongo mule wa kuinama udi upueka kuinshi, bu buatu budi buenda kuinshi kua mayi.

Tudi tutuadija ne mulongo mule wa kuinama wa mufundu y, tudi tutuadija ku luseke lua balume, ne tudi tukoka mulongo wa kuinama udi upueka kuinshi kua mufundu a, too ne buinshi budi bu bule bua mufundu a. Kawena pabuipi bikole ne kuimana tente to, kadi kawena muimane tente to. Nunku udi muinamine ku luseke lua bakaji.
Pashishe tudi tubandisha tshifundilu tshietu, tudi tuya ku mushinga wa kuanikila bilamba, ne tudi tukoka mulongo udi upueka kuinshi ne ulenga mulongo wa kuinama pabuipi ne muaba udi kuinshi kua mufundu a.

Nunku udi umueneka bu mufundu v udi ne mukila mule utangile ku luseke lua bakaji.

Mufundu z

Mufundu wetu udi ulonda ke mufundu z, anyi "zed", bu mudi bantu bamue bawubikila. Nunku, mufundu eu kawena mukole to.

Tudi tutuadija ku luseke lua bakaji. Tudi tukoka dikoka dilale pa mulongo, pashishe tudi tupueka mu kuinama too ne buinshi bua mufundu a, pashishe tudi tukoka dikoka dilale kuinshi.

Ne eu ke mufundu wetu z.

Kulonga Kufunda — Tshitupa tshia Kumpala: Mifundu ya Italiki Mipepele · Evan Millner · Published by Abecedaria Press