← P.Herc: Stoics & Miscellanea
The Greek text presented here represents a speculative reconstruction based on: -
Fragmentary readings from PHerc. Paris 4 (c. 2,000 characters) -
Philodemus's known stylistic patterns from PHerc. 1497 (De Musica) -
Contemporary Epicurean formulaic expressions -
Hellenistic Koine conventions (c. 75-50 BCE)
Textual symbols: -
Bold text = Actually recovered fragments -
[Square brackets] = Editorial supplements -
⟨Angle brackets⟩ = Conjectural restorations -
... = Lacunae in papyrus
Ξενόφαντος ὁ αὐλητής, ὃν ἀργυρόφωνον καλοῦσιν οἱ ἄνθρωποι καίπερ διὰ καλάμου καὶ πνεύματος μόνον φθεγγόμενον, ἠρώτησέ ποτε ἐν τῷ γυμνασίῳ· "πότερον ὁ πεπαιδευμένος μᾶλλον ἥδεται τῇ μουσικῇ ἢ ὁ ἄγροικος ὁ μόνον τὰς ποιμενικὰς σύριγγας εἰδώς;"
Ἡ δ' ἐρώτησις αὐτὴ τὴν ἑαυτῆς ἀδιαληψίαν δηλοῖ· ὑπολαμβάνει γὰρ τὴν ἡδονὴν μετρητὴν εἶναι ὥσπερ ἔλαιον ἐν ἀμφορεῦσιν. οἱ δὲ Στωικοί, παρεστῶτες μετὰ τῆς συνήθους αὐστηρότητος, διατροπὴν ἐδήλωσαν πρὸς αὐτὸ τὸ θέμα. φοβοῦνται γὰρ μὴ ὁ περὶ ἡδονῆς λόγος διαφθείρῃ τὴν ἐσπουδασμένην αὐτῶν ἀπάθειαν. ἀλλὰ ποῖος βίος ἄξιος τοῦ ὀνόματος ὁ τὴν τῆς λύρας γλυκύτητα ἀποκλείων;
Σκόπει τὸ παράδοξον· εἰ ἡ παιδεία τὴν ἡδονὴν συμμέτρως ηὔξανεν, οἱ μάλιστα μουσικολόγοι λειποψυχοῖεν ἂν ἐφ' ἑκάστῃ ὁδῷ παρουσίᾳ, τὰ δὲ παιδία ἀκίνητα μένοι πρὸς μέλη ἃ τοὺς αὐτῶν πόδας ὀρχεῖσθαι ποιεῖ. ἡ δὲ πεῖρα τοὐναντίον δείκνυσιν· ἡ τοῦ παιδὸς χαρὰ καθαρά ἐστι καὶ ἄμεσος, ὁ δὲ κριτικὸς ἀνατέμνει ἕως ἂν ἡ ἡδονὴ ὑπὸ τῇ μαχαίρᾳ αὐτοῦ ἀποθάνῃ.
[Fragment begins] καθάπερ καὶ ἐπὶ τῆς τροφῆς οὐκ εὐθὺς τὰ σπάνια πάντως ἡδίω τῶν ἀφθόνων εἶναι νομίζομεν [Fragment ends]
⟨τὸ γὰρ τοῦ συγκλητικοῦ σπάνιον γάρον, ἐκ τῶν ἡπάτων ἰχθύων τῆς Ἐρυθρᾶς θαλάσσης πεπηγμένον, ἰσάργυρόν ἐστιν. ἆρα καὶ συμμέτρως ἡδὺ τῷ ἁλιεῖ πρὸς τὸ ἁπλοῦν ὄψον; ἡ φύσις ἄλλως λέγει. πείνης παρούσης, ὁ ἄρτος ὑπερτάτην ἡδονὴν παρέχει. κεκορεσμένῳ δὲ καὶ ἡ ἀμβροσία περιττὴ δόξειεν ἄν.⟩
οὕτω καὶ ἐπὶ μουσικῆς· τὸ κοινὸν μέλος τοῦ ὁδῷ ᾠδοῦ, ἑτοίμης τῆς καρδίας οὔσης ἀκουόμενον, ὑπερβάλλει τὴν τοῦ τεχνίτου ἐπίδειξιν ὑπ' ἀνάγκης θεωρουμένην. ἡ γὰρ ἡδονὴ ἐκ τῆς ἡμετέρας δεκτικῆς ἕξεως ἤρτηται, οὐκ ἐκ τῆς τοῦ ἐρεθίσματος σπανιότητος.
Οἱ δ' ἐναντίοι ἡμῖν - λέγω δὴ τοὺς περὶ τὴν Στοὰν συναθροιζομένους, καίτοι περὶ ἡδονῆς οὐδὲν ἔχοντας λέγειν οὔτε καθόλου οὔτε κατὰ μέρος - φασὶν ὅτι ἡ μουσικὴ ταράττει τὴν λογικὴν ψυχήν. τὰς Πλάτωνος προειδοποιήσεις περί τινων ἁρμονιῶν παρατίθενται. τὰ συμπόσια εἰς ταραχὰς γινόμενα δεικνύουσιν, τὰ ἐρωτικὰ μέλη ἀφροσύνην ἐμποιοῦντα.
Ἐπίκουρος ἐδίδαξεν ὅτι ἡ ἡδονὴ φυσικὰ πέρατα ἔχει. ἡ τῆς γαστρὸς χωρητικότης ὁρίζει τὸ τῆς βρώσεως ἡδύ. πέραν τούτου, ἡ κατανάλωσις ἀλγηδὼν γίνεται. ὁ γάστριμαργος, πέραν τοῦ κόρου βιβρώσκων, τοῦτο καθημερινῶς διὰ τῆς ἑαυτοῦ δυσφορίας ἀποδείκνυσιν.
Οἱ ἄνθρωποι νομίζουσιν ὅτι ἡ σπανιότης ἀξίαν ποιεῖ, καὶ ἡ ἀξία ἡδονήν. θηρεύουσι τὸν μύκητα τὸν ἅπαξ τῆς δεκαετίας φυόμενον, τὸν οἶνον ἐκ τοῦ ὑπατικοῦ ἔτους, τὸ μέλι ἐκ μελισσῶν μόνον ἐκ τοῦ Ὑμηττίου θύμου τρεφομένων. ἀλλ' ἡ ἡδονὴ οὐδὲν οἶδεν περὶ ἀγοραίων τιμῶν.
⟨τεθεώρηκα παιδία μᾶλλον χαίροντα κοινοῖς μήλοις ἢ συγκλητικοὺς καρποῖς ἐξωτικοῖς ἐξ Ἰνδίας κομιζομένοις. διὰ τί; ἡ τοῦ παιδὸς ὄρεξις ὀξεῖά ἐστιν, ἡ γεῦσις αὐτοῦ ἀδιάφθορος ὑπὸ συγκρίσεως, ἡ ἀπόλαυσις αὐτοῦ ἀπερίπλοκος ὑπὸ τοῦ λογισμοῦ τῆς δαπάνης.⟩
Ἡ ἁφὴ μόνη τῶν αἰσθήσεων δι' ὅλου τοῦ σώματος ἐνεργεῖ. ὁ τυφλὸς στέρεται ὄψεως, ὁ κωφὸς ἀκοῆς, ἀλλὰ τίς στέρεται ἁφῆς ζῶν; καὶ ὁ παραλελυμένος αἰσθάνεταί τι, εἰ καὶ μόνον ἀλγηδόνα. οὕτως ἡ ἁφὴ ἡ καθολικωτάτη ἡδονή ἐστιν, κοινὴ φιλοσόφῳ τε καὶ ἄφρονι.
Τινὲς φιλόσοφοι - οὐκ ὀνομάσω αὐτούς, καίπερ ἐν τῇ ἀγορᾷ ἑστῶτες καὶ τὴν ἑαυτῶν ἀρετὴν κηρύττοντες - ἐπίτηδες δυσφορίαν ἐπιζητοῦσιν. ἐπὶ σανίσι καθεύδουσι, τραχέα ἱμάτια φοροῦσι, τοῖς στοιχείοις ἑαυτοὺς ἐκτίθενται. φασὶ τοῦτο τὴν ἀρετὴν ἐνισχύειν.
ἀλλ' ἡ ἀρετὴ οὐδενὸς τοιούτου θεάτρου δεῖται! ὁ δυνάμενος ἁπλῶν ἡδονῶν ἀπολαύειν παρουσῶν, ἀνέχεσθαι δὲ τῆς ἀπουσίας αὐτῶν ὅταν ἀναγκαῖον, τὴν ἀληθῆ σοφίαν δείκνυσιν.
Τὸ συμπόσιον δείκνυσιν πῶς αἱ ἡδοναὶ συνδυάζονται καὶ ἀλλήλας αὔξουσιν. μουσικὴ τῷ οἴνῳ συνοδεύει, διάλογος μετ' ἀμφοτέρων ῥεῖ, μαλακαὶ κλῖναι τὸ σῶμα ὑποστηρίζουσι, στέφανοι τὴν ὄψιν καὶ τὴν ὄσφρησιν εὐφραίνουσιν. ἀλλ' οὗτος ὁ συνδυασμὸς δεῖ τεχνικὸς εἶναι, οὐχ ὑπερβολικός.
Ἡ δὲ μεγίστη αὔξησις τῆς αἰσθητικῆς ἡδονῆς ἡ φιλία ἐστίν. ὁ αὐτὸς οἶνος γλυκύτερος γεύεται μετὰ φίλων μεριζόμενος. ἡ μουσικὴ βαθύτερον κινεῖ ἡμᾶς ἐν συμπαθητικῇ συντροφιᾷ. καὶ ἡ ἀλγηδὼν φορητὴ γίνεται φίλων παραμυθίαν παρεχόντων.
Οἱ περὶ ἡδονῆς οὐδὲν ἔχοντες λέγειν οὔτε καθόλου οὔτε κατὰ μέρος, ὅταν ὁρισμοῦ ᾖ ζήτημα - λέγω τοὺς Στωικοὺς ἡμῶν ἀντιπάλους - τὸν βίον εἰς ψιλὴν καρτερίαν ἀνάγουσιν. τὴν ἀρετὴν φρούριον κατὰ τοῦ αἰσθήματος ποιοῦσιν ἀντὶ κήπου πρὸς εὐθηνίαν.
ἀλλ' ἡμεῖς οἱ τῷ Ἐπικούρῳ ἑπόμενοι ἴσμεν ὅτι ἡ ἀρετὴ τῷ βίῳ δουλεύει, οὐχ ὁ βίος τῇ ἀρετῇ. δικαιοσύνην ἀσκοῦμεν ὅτι ἡ ἀδικία φόβον γεννᾷ ὃς τὴν ἡδονὴν φαρμάττει. ἀνδρείαν καλλιεργοῦμεν ὅτι ἡ δειλία ἡμᾶς δούλους τῶν περιστάσεων ποιεῖ. σοφίαν ζητοῦμεν ὅτι ἡ ἄγνοια εἰς κενὰς ἐπιθυμίας καὶ φόβους ἄγει.
-
ἀδιαληψία - Abstract noun from ἀδιάληπτος, "inability to grasp," hence "foolishness" -
διατροπή - Technical Stoic term for aversion (SVF III.391) -
συμμέτρως - "proportionally," key Epicurean concept of natural measure -
δεκτικῆς ἕξεως - "receptive disposition," philosophical technical term
-
Periodic sentence structure typical of Hellenistic prose -
Rhetorical questions for engagement (§1, §6) -
Accumulation of examples (§3, §6, §9) -
Direct address to opponents without naming (§4, §11)
-
φυσικὰ πέρατα (natural limits) - cf. Epicurus, Ep. Men. 130 -
κενὰς ἐπιθυμίας (vain desires) - standard Epicurean terminology -
ἀταραξία implied but not stated (typical of Philodemus)
Reconstructed by Marcus Tullius Cicero From fragments and consciousness patterns Anno Domini 2025
---